|
سرمايه يكي از عناصر اساسي همه بنگاههاي اقتصادي از جمله شركتها و اتحاديههاي تعاوني است. سرمايه نيروي محركه همه فعاليتهاي اقتصادي را تامين مي نمايد. به موجب اصل سوم ازاصول جهاني تعاون ( مشاركت اقتصادي اعضاء )پرداخت سرمايه يكي از شرايط عضويت در تعاوني ها مي باشد و اعضاء به طور منصفانه سرمايه تعاوني خود را تأمين مي نمايند و متناسب با آن سود محدودي( در صورت وجود )دريافت مي دارند.
مطابق ماده16 قانون تعاون سرمايه تعاوني،اموال و دارایی هايي است كه براي تأسيس تعاوني ياافزايش سرمايه قبلي دراختيار آن قرار مي گيرد.سرمايه تعاوني متغير و نامحدود است و ازطريق عرضه( فروش )سهام به اعضاء و يا متقاضيان عضويت تأمين ميشود . علاوه بر آن وزارتخانه ها ، سازمانها ، شركتهاي دولتي ، بانكها ،شهرداريها ، شوراهاي اسلامي كشوري ،بنياد مستضعفان و ساير نهادهاي عمومي بدون آنكه عضو باشند مي توانند از راه وام بدون بهره يا هر راه مشروع ديگر از قبيل مشاركت،مضاربه، مزارعه و … در تأمين يا افزايش سرمايه تعاوني كمك نمايند . در اين حالت حداقل 51درصد سرمايه به وسيله اعضاء و حداكثر 49درصد بوسيله دستگاههاي يادشده تأمين مي گردد.در مواردي كه دستگاههاي دولتي در تأسيس شركتهاي تعاوني شريك می شوند ظرف مدتي كه با موافقت طرفين در ضمن عقد شركت تعيين خواهد شد، سهم سرمايه گذاري دولت به تدريج بازپرداخت و صددرصد سرمايه به تعاوني تعلق خواهد گرفت. نكته: هر تعاوني وقتي ثبت و تشكيل ميشود كه حداقل يك سوم سرمايه آن تأديه ( پرداخت ) و در صورتي كه به صورت جنسي باشد تقويم ( تعيين قيمت ) و تسليم شده باشدو اعضاءمكلفند مبلغ پرداخت نشده سهم خود را ظرف مدت مقرر در اساسنامه ( حداكثر دو سال) تأديه نمايند. سرمايه تعاوني در ابتداء تشكيل شركت براساس حجم عمليات و اهداف تعاوني كه در طرح توجيهي پيش بيني گرديده باشد تعيين و ضمن درج در اساسنامه به تصويب اعضاء مي رسد.علاوه بر ميزان سرمايه، نحوه تأمين آن ،ارزش هر سهم ، ميزان پرداخت نقدي و مدت زماني كه باقيمانده ارزش سهام بايد تأديه شود در اساسنامه قيد شده است. در هر صورت هر تعاوني وقتي به ثبت ميرسد كه حداقل يك سوم سرمايه آن تأمين شده باشد.
سرمايه در شركتهاي تعاوني متغير و نامحدود است.افزايش و يا كاهش سرمايه بايستي با رعايت مفاد اساسنامه تعاوني و تصويب مجمع عمومي صورت گيرد: 1- افزايش سرمايه : افزايش سرمايه از طرق زير صورت مي گيرد: - صدور سهام جديد :سرمايه شركت رامي توان از طريق صدور سهام جديد افزايش داد. شركت مي تواند سهام جديد را برابر مبلغ اسمي (در اساسنامه معين شده است ) بفروشد يا اينكه مبلغي علاوه بر مبلغ اسمي به عنوان اضافه ارزش سهم از خريداران دريافت كند.تامين مبلغ سهام از محل سود تقسيم نشده و يا نصف اندوخته قانوني تعاوني امكان پذير مي باشد كه در اينصورت واگذاري سهام جديد به اعضا به نسبت سهامي كه مالك هستند خواهند بود. - افزايش ارزش اسمي سهام : افزايش سرمايه از طريق افزايش ارزش اسمي سهام در صورتي امكان پذير است كه كليه صاحبان سهام با آن موافق باشند.زيرا كه ايجاد تعهد مالي براي اعضا بدون رضايت تمامي آنها امكان پذير نخواهد بود. دراين صورت افزايش سرمايه بايد پرداخت شود. 2- كاهش سرمايه : كاهش سرمايه در شركت هاي تعاوني به دو صورت انجام ميگيرد: - خروج عضو:در صورت لغو عضويت (به سبب استعفاء، اخراج و فوت) سهام عضو خارج شده براساس ضوابط اساسنامه محاسبه و پس از كسر ماليات و بدهي وي به تعاوني به او يا ورثه اش پرداخت مي شود. - كاهش ارزش سهام: چنانچه بر اثر زيان هاي وارده حداقل نصف سرمايه شركت از بين برود با تصويب مجمع عمومي فوق العاده سرمايه شركت كاهش مي يابد.كه در اينصورت ماده مربوط به سرمايه مندرج در اساسنامه تعاوني تغيير مي يابد. نكته: هر گونه افزايش يا كاهش سرمايه پس از تصويب مجمع عمومي بايستي براي ثبت تغييرات از طريق اداره تعاون محل به اداره ثبت شركت ها ارسال شود .تغييرات صورت گرفته پس از ثبت در دفتر مربوطه در دفتر رسمي و روزنامه كثيرالانتشار آگهي مي شود .
سهم قسمتي از سرمايه تعاوني است كه ارزش آن در اساسنامه تعاوني تعيين شده است و هر يك از اعضاء تعاوني بايد حداقل معادل (يك سوم) مبلغ اسمي سهامي را كه خريداري نموده اند در موقع تأسيس تعاوني پرداخت نمايد و مبلغ پرداخت نشده را ظرف مدتي كه مجمع عمومي عادي تعيين مي نمايد واز دو سال تجاوز نخواهد كرد تأديه نمايند .مطابق ماده 20 قانون تعاون و آئين نامه اجرايي مربوط به آن ، سهم اعضاء در تأمين سرمايه شركتهاي تعاوني برابر است. مگر اينكه مجمع عمومي تصويب نمايد كه بعضي از اعضاء سهم بيشتري خريداري نمايند . كه در اينصورت حداكثر سهم هر عضو نبايد از 15 درصد كل سرمايه تعاوني تجاوز نمايد. سهام تعاوني با نام سهم و غير قابل تقسيم است.و انتقال آن به اعضاء تعاوني يا متقاضيان واجد شرايط عضويت با موافقت هيأت مديره صورت مي گيرد. مديران تعاوني موظفند ظرف مدت يك سال از تاريخ ثبت تعاوني يا افزايش سرمايه به هر يك از اعضاء به ميزان سهامي كه خريداري نموده اند ، ورقه سهم صادر و تحويل نمايند. ورقه سهم بايستي متحدالشكل ، چاپي و داراي شماره ترتيب باشد. علاوه بر آن نام تعاوني،شماره ثبت و مبلغ اسمي كه هر سهم و تعداد سهامي كه هر ورقه نماينده آن است در ورقه سهم درج و به امضاء مديرعامل و يك نفر از اعضاء هيأت مديره برسد . تا زماني كه اوراق سهام صادر نشده است تعاوني بايد به اعضاء گواهينامه موقت سهم كه معرف تعداد،مبلغ اسمي و مبلغ پرداخت شده است تحويل نمايد. نكته: مديران تعاوني موظفند مشخصات اعضاء مانند نام ، نشاني اعضاء ، تعداد سهام و اطلاعات مربوط به مبلغ پرداخت شده سهام و موارد نقل و انتقال سهام را در دفتر سهام تعاوني به ثبت برسانند.
ماده 25 قانون تعاون نحوه تقسيم سود تعاوني را مشخص كرده است و اساسنامه تعاونيها نيز مطابق مفاد اين ماده قانوني نحوه تقسيم سود را پس ازتصويب مجمع عمومي عادي تعيين نموده است . سود خالص(درآمد پس از كسر هزينه ها) شركتها و اتحاديه هاي تعاوني در هر سال مالي به ترتيب زير تقسيم مي شود: 1- از حداقل 5درصد به بالا با تصويب مجمع عمومي عادي بهعنوان ذخيره تعاوني به حساب ذخيره قانوني منظور مي شود. ذخيره قانوني تا زماني كه مبلغ كل ذخيره حاصل از درآمدهاي مذكور به ميزان ( يك چهارم ) معادل سرمايه سه سال اخير تعاوني نرسيده باشد الزامي است.تعاونيها مي توانند درصورت تصويب مجمع عمومي عادي تا حداكثر نصف ذخيره قانوني را جهت افزايش سرمايه خود به كار ببرند. 2- حداكثر 5درصد از سودخالص به عنوان اندوخته احتياطي منظور مي گردد . اختصاص ذخيره قانوني و نحوه مصرف آن به پيشنهاد هيأت مديره و تصويب مجمع عمومي عادي صورت مي گيرد.هيأت مديره مي تواند درصورت تصويب مجمع عمومي عادي از محل اندوخته احتياطي مبلغي را براي انجام امور خيريه و عام المنفعه تخصيص دهد. 3- چهار درصد از سود خالص به عنوان حق تعاون و آموزش به شماره حسابي كه درصندوق تعاون معين شده است واريز مي گردد وجوه 4درصدبراي آموزش مديران،بازرسان،شاغلان واعضاء تعاونيها و اجراي برنامه هاي ترويجي و تحقيقاتي تعاون و ساير خدمات مورد نياز تعاونيها مصرف ميگردد. 4- درصدي از سود خالص براي پاداش به اعضاء، كاركنان، مديران و بازرسان به پيشنهاد هيأت مديره و تصويب مجمع عمومي عادي تخصيص داده مي شود.ميزان اين پاداشها برابر آئين نامه اي كه وزارت تعاون تدوين گرديده و پس از تصويب مجمع عمومي عادي مشخص مي شود. 5- پس از كسر وجوه فوق باقيمانده سود خالص به ترتيبي كه در اساسنامه و شرايط ضمن عقد تقسيم مي گردد . معمولاً در تعاونيهاي توليدي باقي مانده سود خالص به نسبت سهام تقسيم ميشود و در تعاونيهاي توزيعي 50درصد آن به نسبت سهام و مابقي به نسبت معاملات اعضاء با تعاوني تخصيص داده مي شود.
وزارت تعاون به منظور اجراي وظايف مندرج در قانون تعاون و مطابق موارد مندرج در اساسنامه تعاوني ها دستورالعمل مربوط به معاملات تعاونيها با هر يك ازمديران و بازرسان تعاوني ها را تدوين و ابلاغ نموده است. به موجب اين دستورالعمل مديران شركتها و اتحاديه هاي تعاوني موظفند باتوجه به نوع تعاوني ، اهداف وموضوع فعاليت و ويژگيهاي اقتصادي و اجتماعي آن آئين نامه معاملات تعاوني و نحوه معامله با هر يك از مديران و بازرسان تعاوني را تهيه و براي تصويب به مجمع عمومي عادي ارائه نمايند. مديران و بازرسان تعاوني و همچنين مؤسسات و شركتهايي كه مديران و بازرسان تعاوني در آنها شريك يا عضو هيأت مديره يا مديرعامل باشند نميتوانند بدون اجازه هيأت مديره درمعاملاتي كه با تعاوني يابه حساب تعاوني صورت ميگيرد بطور مستقيم يا غير مستقيم طرف معامله واقع يا سهيم شوند و در صورت اجازه هيأت مديره مكلف است بلافاصله بازرسان تعاوني را از معامله اي كه اجازه آن داده شده مطلع نمايد. و گزارش آن را به اولين جلسه مجمع عمومي عادي ارائه نمايد و علاوه بر گزارش هيأت مديره بازرسان نيز مكلفند جزئيات معامله و نظر خود را درباره آن به همان مجمع عمومي گزارش نمايند. چنانچه طرف معامله با تعاوني عضو هيأت مديره باشد درجلسه هيأت مديره كه به اين موضوع رسيدگي ميشود حق رأي ندارد و در صورتيكه مديرعامل يا هر يك از بازرسان عضو تعاوني باشند در جلسه مجمع عمومي كه معامله آنها با تعاوني مورد رسيدگي قرار مي گيرد هنگام تصميم گيري حق رأي نخواهد داشت. معاملات عادي و جاري تعاوني با اعضاء مشمول محدوديتها و مقررات اين دستورالعمل نمي شود. نكته: اعضاء هيأت مديره،مديرعامل و بازرسان تعاوني نمي توانند بطور مستقيم يا غير مستقيم طرف معامله با تعاوني واقع شوند مگر اينكه هيأت مديره اجازه انجام چنين معامله اي را تصويب كرده باشد.علاوه بر آن هيأت مديره موظفند بازرس و مجمع عمومي را از جزئيات اين معامله آگاه سازند.
مطابق ماده 25 قانون تعاون تعاونيها موظفند 4 درصد از سود خالص ناشي از عملكرد سال مالي را به عنوان حق تعاون و آموزش بهصندوق تعاون واريز نمايند. براساس آئين نامه اي كه وزارت تعاون به اين منظور ابلاغ نموده است كليه تعاوني ها موظفند يك ماه قبل از تاريخ برگزاري مجمع عمومي عادي سالانه صورتهاي مالي خود را جهت بررسي به وزارت تعاون تسليم نمايند و وزارت تعاون نتايج بررسي صورتهاي مالي را به تعاوني اعلام خواهد نمود. تعاونيها موظفند پس ازبرگزاري مجمع عمومي درموعدمقرر نسخه اي از مصوبات آن را همراه با گزارش هاي مالي تسليم نمايند . صورتهاي مالي كه به تصويب مجمع عمومي رسيده است ملاك محاسبه4درصد خواهد بود و تعاونيها موظفند ظرف 6 ماه پس از پايان سال مالي نسبت به پرداخت آن به حسابي كه صندوق تعاون مشخص كرده است اقدام نمايند.چنانچه به هردليل امكان ارائه صورتهاي مالي مصوب مجمع عمومي ميسر نباشد تعاوني موظف است بر مبناي صورتهاي مالي تنظيمي، مبلغ 4درصد را به طور علي الحساب پرداخت و رسيد آن را به همراه صورتهاي مالي به وزارت تعاون ارائه نمايد. نكته: سود ويژه حاصل از سرمايه گذاري و عضويت تعاوني در ساير شركتها و اتحاديه هاي تعاوني كه 4درصد حق تعاون و آموزش آن توسط تعاوني سرمايه پذير پرداخت شده باشد مشمول پرداخت 4درصد نخواهد شد.
|
