سازمانهاي تعاوني

   انواع سازمانهای تعاونی

   وزارت تعاون

   وظایف و اختیارات

   صندوق تعاون

   ارکان صندوق تعاون

   اتاق تعاون

   اهداف تشکیل اتاق تعاون

   منابع مالی اتاق تعاون

   ارکان اتاق تعاون

 سازمانهاي تعاوني :

اين سازمانها شامل سازمانهاي تعاوني دولتي وغيردولتي( مردمي )هستند، همچنين حدود وظايف و اختيارات هركدام و رابطه بين

آنها مورد بررسي قرار مي گيرد.سازمان هاي تعاوني تشكلات رسمي هستند كه باهدف توسعه فرهنگ تعاون و گسترش روشهاي

تعاوني براي تأمين  اهداف اقتصادي  و اجتماعي اقشار  مختلف جامعه  بوجود آمده اند. در كشور ما برخي سازمان هاي تعاوني در

چارچوب ضوابط قانون تعاون مصوب سال1370 قرار دارند . وزارت تعاون،صندوق تعاون،اتاقهاي تعاون و شركتها و اتحاديه هاي تعاوني 

كه اساسنامه آنها مطابق ضوابط اين قانون تدوين شده است،سازمانهاي تعاوني مشمول قانون تعاون هستند.برخي از سازمانهاي

تعاوني از  شمول  قانون تعاون خارج  بوده و مطابق  قوانين خاص خود  تشكيل و اداره مي شوند. سازمان مركزي تعاون روستائي و

شركتها و اتحاديه هاي  تحت پوشش آن  سازمان و شركتها و اتحاديه هاي  تعاوني فرش دستباف روستائي ، سازمان هاي تعاوني

تحت پوشش وزارت جهادكشاورزي هستند كه از شمول قانون خارج مي باشند لذا در اين متن مورد بحث قرار نگرفتند.

 انواع سازمانهاي تعاوني :

سازمانهاي تعاوني مشمول قانون تعاون از جهت مالكيت و نوع وابستگي آنها به چند گروه قابل تقسيم مى باشند :

1- سازمانهاي تعاوني وابسته به دولت: اين سازمان ها نقش نظارتي و حمايتي ايفاء مي نمايند و توسط دولت و با هدف نظارت بر

   حسن اجراي قانون ومقررات تعاوني و تأمين و هدايت كمكهاي مالي،اعتباري،حقوقي، آموزشي، تحقيقاتي براي توسعه تعاونيها

   تأسيس يافته اند.وزارت تعاون و صندوق تعاون سازمانهاي تعاوني وابسته و متعلق به دولت مي باشند.

2- سازمانهاي تعاوني غير دولتي(تعاونيهاي مردمي): اين سازمانها تشكلهاي اختياري وداوطلبانه و متعلق به اعضاء مي باشند كه

   براي تأمين نيازهاي اقتصادي و اجتماعي مشترك آنها تأسيس ميشوند.اين سازمانها گرچه ازحمايتهاي دولتي بهره مند ميباشند

   اما شخصيتهاي حقوقي مستقل هستند وتوسط اعضاءبه شيوه دموكراتيك نظارت ومديريت ميشوند.شركتها واتحاديه‌هاي تعاوني

   كه اساسنامه آنها مطابق قانون تعاون تنظيم شده است در اين گروه قرار دارند.

3- سازمان تعاوني واسط(دولت وتعاوني هاي مردمي): اتاق تعاونازحيث اينكه داراي شخصيت حقوقي مستقل است كه با عضويت

   و مشاركت  شركت ها و اتحاديه هاي تعاوني تشكيل مي شود و از لحاظ مالي ،اداري و هزينه ها وابسته به دولت نمي باشد به

   سازمانهاي تعاوني غيردولتي نزديك مي باشد .اما روابط و مناسبات دولت ( وزارت تعاون ) با اتاق تعاون با روابط دولت با شركتها و

   اتحاديه هاي تعاوني متفاوت مي باشد و وزارت تعاون در تصميم گيري مديريت ونظارتهاي مربوط به اتاق تعاون نقش بيشتري ايفاء

   مي نمايد كه عبارتند از:

   - نظارت بر تشكيل اتاق تعاون مركزي و شعب آن در استانها و شهرستانها.

   - محول نمودن انجام برخي امور از طرف وزارت تعاون.

   - تصويب نهايي اساسنامه و آئين نامه هاي اتاق تعاون توسط وزير تعاون.

   - تعيين يك نفر از بازرسان اتاق تعاون توسط وزارت تعاون.

لذا مي توان اتاق تعاون را به عنوان سازمان تعاوني واسط بين دولت و شركتها و اتحاديه هاي تعاوني قلمداد نمود.

 وزارت تعاون :

به موجب ماده65 قانون تعاون وزارت تعاون به منظور اعمال  نظارت دولت در اجراي قوانين و مقررات مربوط به بخش تعاون و حمايت و

پشتيباني از اين بخش  تأسيس گرديد .قبل از تشكيل وزارت تعاون، سازمان تعاون  روستائي وابسته به وزارت كشاورزي ، سازمان

مركزي تعاون كشور وابسته به وزارت بازرگاني، سازمان مركزي تعاوني هاي معدني وابسته به وزارت معادن و فلزات، مركز گسترش

خدمات توليدي وعمراني وابسته به وزارت كشور و برخي دفاتر و سازمانهاي ديگر امر نظارت و حمايت از تعاونيهاي كشور را به عهده

داشتند.به موجب تبصره ذيل ماده 65 اين سازمانها منحل و كليه وظايف،اختيارات،اموال،دارائي ها،اعتبارات، بودجه،امكانات و نيروي

انساني آن دستگاه ها به وزارت تعاون  منتقل گرديد. چندي بعد به موجب ماده واحده اي سازمان  مركزي تعاون روستائي از شمول

قانون تعاون مستثني و وابسته به وزارت كشاورزي باقي ماند. همچنين شركت ها و اتحاديه هاي فرش دستباف روستائي نيز تحت

پوشش وزارت جهادسازندگي باقي ماندند. به دنبال ادغام وزارتهاي جهاد و كشاورزي هم اكنون اين تعاونيها و سازمان مركزي تعاون

روستائي تحت پوشش وزارت جهاد كشاورزي قرار دارند.

نكته:

وزارت تعاون ميتواند در صورت احراز تخلف در اداره امور شركتها يا اتحاديه‌هاي تعاوني مراتب رابه دادگاه  صالح اعلام نمايد. در صورت

احراز تخلف و صدور حكم تعليق مديران تعاوني به  وزارت تعاون موظف  است به طور موقت  افرادي را براي تشكيل مجمع عمومي و

انتخاب هيأت مديره جديد منصوب نمايد.

 وظايف و اختيارات :

ماده 66  قانون  تعاون وظايف و اختيارات  وزارت  تعاون را در 30 بند  مشخص نموده  است كه اين  وظايف  عموماً در  هدايت و انجام

حمايتهاي دولتي از بخش تعاون و اعمال نظارت  دولت در اجراي قوانين  و مقررات  مربوط به اين  بخش قرار دارند كه به برخي از آنها

اشاره مي شود:

1- نظارت بر حسن اجراي قوانين و مقررات بخش تعاون،تهيه لوايح قانوني و آئين نامه ها و اساسنامه تعاوني ها.

2- كمك به تأسيس تعاونيها، جلب همكاري ومشاركت عموم، فراهم آوردن تسهيلات و اعتبارات لازم براي توسعه فعاليتهاي تعاوني

    و فراهم نمودن موجبات صدور توليدات تعاوني ها، كمك به دستيابي تعاوني ها به مواد اوليه و وسايل و كالاهاي مورد نياز.

3- ارائه كمكها و خدمات حقوقي، مالي، حسابداري،حسابرسي،تبليغاتي، آموزشي،فرهنگي، تحقيقاتي،آمار و اطلاعات.

4- شركت در  مجامع  بين المللي و شوراهاي پول و اعتبار، اقتصاد و صنايع و مجامع عمومي بانكها، كميسيون مربوط به صادرات و

    واردات و ساير مجامع.

 صندوق تعاون :

صندوق تعاون كشور مؤسسه اعتباري مختص بخش تعاون است كه درسال1368 براساس مصوبه مجلس شوراي اسلامي تأسيس

گرديد. هدف از تأسيس اين مؤسسه  تأمين اعتبارات  مورد نياز بخش تعاون است كه منابع مالي مورد نياز از محل اعتبارات دولتي

و جذب سپرده ها و نقدينگي هاي موجود در بخش تعاون فراهم مي شود. صندوق تعاون مطابق اساسنامه اي كه به تصويب هيأت

وزيران رسيده است فعاليت مينمايد و  تغيير مواد اساسنامه به پيشنهاد وزير تعاون و تصويب هيأت وزيران انجام ميشود.اين صندوق

ابتداتحت پوشش وزارت كار و امور اجتماعي اداره مي گرديد اما به موجب تبصره2 ذيل ماده65 قانون تعاون صندوق با كليه دارائي ها

و تعهدات خود از وزارت  كار منتزع و  به وزارت تعاون الحاق  گرديد و وظايف و اختيارات مجمع عمومي آن به وزير تعاون منتقل شد. در

حال حاضر صندوق مركزي تعاون در تهران و شعبات  آن در سطح استانها و اكثر شهرستانها گسترش يافته و نقش بسزايي در جذب

سپرده ها ونقدينگي موجود دربخش تعاون وهدايت آنها در جهت ارائه تسهيلات اعتباري شركتها واتحاديه هاي تعاوني ايفا مينمايد.

 اركان صندوق تعاون :

اركان صندوق تعاون عبارت است از:وزيرتعاون، هيأت مديره، مديرعامل و بازرسان قانوني.

وزير تعاون: وزير تعاون كليه وظايف مربوط به مجمع عمومي صندوق را به عهده دارد.از جمله اين وظايف عبارتند از :

1- بررسي و تصويب خط مشي و سياستهاي كلي صندوق.

2- رسيدگي و اظهار نظر نسبت به گزارش عمليات سالانه و تصويب ترازنامه.

3- انتخاب و عزل اعضاء هيأت مديره و مديرعامل.

4- اتخاذ تصميم نسبت به پيشنهاد افزايش سرمايه صندوق.

هيأت مديره: صندوق تعاون توسط هيأت مديره اي مركب از 5نفر كه براي مدت 2سال كه با انتخاب وحكم وزير تعاون تعيين ميشوند

اداره ميشود.عمده ترين وظايف هيأت مديره عبارتند از:

1- اجراي اساسنامه و مصوبات ابلاغي وزير تعاون.

2- تنظيم برنامه ها و خط مشي كلي صندوق.

3- پيشنهاد آئين نامه مالي،استخدامي و تشكيلات صندوق.

4- تصويب مقررات و دستورالعملهاي مورد نياز براي اداره امور صندوق.

مديرعامل:مديرعامل صندوق به پيشنهاد  هيأت  مديره و تصويب وزير تعاون از ميان اعضاء  هيأت مديره يا  خارج از آن براي مدت دو

سال باحكم وزير تعاون منصوب مي شود.انجام امور اداري،مالي، عمليات جاري صندوق، استخدام، اخراج، ترفيع، انتقال و مأموريت

كاركنان و تهيه بودجه سالانه، ترازنامه، حساب سود و زيان و گزارشهاي مالي از جمله وظايف مديرعامل به شمار مي رود.

بازرسان  قانوني ( حسابرسان صندوق ) : بازرس صندوق سازمان حسابرسي است كه موظف است  طبق  مقررات  مربوط به

حساب ها،ترازنامه،حساب سود و زيان صندوق رسيدگي و گزارشهاي لازم را تهيه و به وزير تعاون ارائه نمايد.

  اتاق تعاون :

اتاق تعاون از مهمترين سازمانهاي  تعاوني است كه از طريق مشاركت  و همكاري  شركتها و اتحاديه هاي تعاوني و با نظارت وزارت

تعاون تأسيس مي گردد.اتاق تعاون مركزي در تهران وشعب آن در استانها و شهرستانها تشكيل مي شود. هر اتاق داراي شخصيت

حقوقي مستقل مي باشد و از لحاظ مالي و اداري و هزينه ها به دولت وابسته نمي باشد.

  اهداف تشكيل اتاق تعاون :

به موجب ماده57 قانون تعاون اتاق تعاون براي تأمين مقاصد زير تشكيل مي شوند:

1- انجام وظايف و اختيارات اتاق بازرگاني و صنايع و معادن در ارتباط با بخش تعاون.

2- انجام اموري  كه از طرف وزارت  تعاون به  آن محول مي گردد ( طبق آئين نامه ).

3- حل اختلاف و داوري در محدوده امور مربوط به تعاوني ها به صورت كدخدامنشي وصلح مابين اعضاءو اتحاديه ها و بين تعاوني ها

    و اتحاديه ها.

  منابع مالي اتاق تعاون :

منابع مالي اتاق تعاون عبارتند از:

1- دريافت حق عضويت از اعضاء.

2- دريافت كمكهاي دولتي، مردمي و شوراها و هدايا.

3- دريافت حق مشاوره ،كارشناسي، داوري درمحدوده امور مربوط به تعاونيها به صورت كدخدامنشي و ساير خدماتي كه در اختيار

    تعاوني ها و اتحاديه ها قرار مي دهد.

 اركان اتاق تعاون :

هر اتاق تعاون داراي اركان زير است:

1- مجمع نمايندگان:به موجب ماده 59 قانون تعاون مجمع  نمايندگان اتاق تعاون شهرستان  متشكل  از نمايندگان  اتحاديه ها و نيز

نمايندگان تعاوني هاي با فعاليت  مشابه كه  فاقد اتحاديه هستند و حوزه عمل آنها  شهرستان باشد. مجمع  نمايندگان اتاق تعاون

استان متشكل از رؤساي هيأت مديره اتاقهاي  تعاون  شهرستانهاي  استان و  نمايندگان اتحاديه هاي شهرستان فاقد اتاق تعاون و

نمايندگان اتحاديه هايي كه حوزه عمل آنها استان مي باشد. مجمع نمايندگان  اتاق تعاون مركزي  متشكل از رؤساي اتاقهاي تعاون

استانها و نمايندگان اتحاديه هاي استاني فاقد اتاق تعاون استان و نمايندگان اتحاديه هاي سراسري مي باشد كه براي مدت3سال

انتخاب ميشوند.

وظايف مجمع نمايندگان:

1- بررسي پيشنهادهاي مربوط به اساسنامه و آئين نامه هاي اتاق و تأئيد آن جهت تصويب نهايي وزير تعاون.

2- تعيين هيأت مديره اتاق تعاون.

3- تعيين دو نفر بازرس جهت عضويت در هيأت بازرسي.

4- تصويب برنامه و بودجه سالانه اتاق كه توسط هيات مديره پيشنهاد مي شود.

5- رسيدگي و اتخاذ تصميم در مورد ترازنامه و ساير گزارشهاي هيات مديره پس از اظهار نظر هيات بازرس.

6- رسيدگي به گزارشهاي هيأت بازرس.

نكته:

تعداد آراء نمايندگان  عضو در مجامع نمايندگان  اتاق تعاون شهرستان، استان و اتاق تعاون  مركزي  متناسب با اعضاي تعاوني ها و

تعاوني هاي عضو اتحاديه و اتاقها تعاون توسط وزارت تعاون تعيين مي شود.

2- هيأت مديره:هيأت  مديره اتاق تعاون  متشكل از 3 تا 7 عضو   اصلي دو نفر عضو علي  البدل است كه براي مدت 3 سال از طرف

مجمع نمايندگان از  ميان اعضاي تعاوني ها انتخاب ميشوند. اعضاي هيات مديره حتي الامكان از تعاوني هاي كشاورزي، روستايي

و عشايري، صنعتي، معدني، عمران شهري وروستايي  توزيع خواهند بود. هيأت مديره  اتاق تعاون هر استان موظف است ارتباط و

هماهنگي و همكاري بين اتاق هاي تعاون شهرستان هاي مربوط به خود را ايجاد نمايد  و اتاقهاي شهرستان نيز موظف به همكاري

هستند. همچنين هيأت مديره  اتاق تعاون  مركزي تعاون موظف به ايجاد ارتباط  و هماهنگي بين اتاقهاي تعاون استانها مي باشد و

اتاقهاي تعاون استان نيز متقابلاً موظف به همكاري مي باشد.

وظايف و اختيارات هيأت مديره:

1- فعاليت لازم جهت تأمين مقاصد اتاق تعاون مطابق اساسنامه و آئين نامه هاي مربوطه.

2- اداره كليه امور مربوط به اتاق تعاون و انجام مكاتبات،ارتباطات و عمليات مالي اتاق مطابق آئين نامه هاي داخلي آن.

3- اجراي تصميمات مجمع نمايندگان.

4- ارائه گزارشها و پيشنهادهاي لازم به مجمع نمايندگان.

5- انتخاب رئيس هيأت مديره از بين خودشان.

6- انتخاب دبير در اتافهاي تعاون استان و شهرستان و دبير كل در اتاق تعاون مركزي به منظور انجام امور اجرايي.

نكته:

هيأت مديره اتاقهاي تعاون مي توانند بخشي از اختيارات خود را به دبير يا دبيركل اتاق تفويض نمايند.

3- هيأت بازرسي:هيأت بازرسي اتاق تعاون متشكل از 3عضو  مي باشد كه دو نفر آنها  بوسيله مجمع نمايندگان و يك نفر ديگر به

وسيله وزارت تعاون تعيين مي گردند.

وظايف هيأت بازرسي:

1- نظارت و بازرسي مستمر از نظر رعايت اساسنامه و آئين نامه هاي اتاق تعاون و قوانين و مقررات مربوط.

2- رسيدگي به حسابها،دفاتر،اسناد،صورتهاي مالي از قبيل ترازنامه و عملكرد مالي و گزارش به مجمع نمايندگان و وزارت تعاون.

3- رسيدگي شكايات و تخلفات مربوط به اتاق تعاون و گزارش به مراجع زيربط.

4- ارائه گزارشهاي سالانه و نوبتي به مجمع نمايندگان و وزارت تعاون از نظر وضعيت فعاليتهاي اتاق تعاون و رعايت قوانين ومقررات و

    اظهار نظر در مورد گزارشهاي هيأت مديره.

نكته:

هيأت مديره اتاقهاي تعاون مكلف اند اسناد و مدارك مورد درخواست هيأت بازرسي را در اختيار آنان قرار دهند.