تسونامي واژه اي از آسياي شرقي  است و  در زبان ژاپني به معني موج بزرگ مي باشد كه ما آن را دريا لرزه  مي ناميم. دريا لرزه پديده جديدي نيست و بيش از اين نيز بارها در طول تاريخ  اتفاق افتاده  است تا جايي كه منجر به نابودي و انقراض بعضي تمدن ها گرديده است.مثل انقراض تمدن منيوان در1400سال قبل از ميلاد،اين حادثه همزمان با زلزله و آتشفشان در كرات اتفاق افتاده است تسونامي ممكن است نتيجه مستقيم وقوع زلزله باشد.مثل تسونامي سال 1985 آلاسكا و يا متعاقب آتشفشان بروز بروز كند مثل تسونامي 1883 كراكاتور، گاهي  نيز در اثر ريزش هاي  عظيم سنگي يا گسلي به وجود مي آيد. به هر حال در دريا به علت اختلاف فشار هوا بين آب و خشكي شدت امواج تقويت ميشوند و موجب ويراني و خسارات فراوان مي گردد.سنگ به علت اين كه جسمي سخت و از ذرات  پيوسته  تشكيل شده  است در اثر نيروهاي وارده  واكنش نشان مي دهد  و اگر اين نيروها از آستانه تحمل سنگ زيادتر باشند سنگ شكسته  شده و انرژي ذخيره  شده  خود را به صورت موج  آزاد مي كند كه ما  آن را زلزله مي گوييم و در سطح زمين به صورت تكان احساس مي شود .

مولكولهاي آب مثل مواد جامد و سنگي پيوستگي و تراكم  لازم را ندارند پس دچار شكستي نمي شوند به همين دليل زلزله در آب اتفاق نمي افتاد، اما وقتي امواج زلزله  از درون زمين به سطح جدايي سنگ و آب ميرسند تبديل به امواج سطحي با طول موج بلند و دامنه بزرگتري مي شوند و آب را مي لرزاند  و ايجاد موج  مي كنند  و در سطح آب  نمود پيدا مي كنند. همه زلزله ها در بستر دريا موجب ايجاد  تسونامي  يا دريا لرزه نمي شوند  بلكه زلزله هايي  كه بيشتر از 6 ريشتر و عمق  كانوني كمتر از 50 كيلومتر دارند و همخواني عوامل ديگر مثل؛ عمق، وسعت و شكل بستر  اقيانوس نيز تاثير دارد .به اين  ترتيب تمامي شرايط براي بروز تسونامي در زلزله اخير بستر دريا با قدرت 9 ريشتر و در عمق 10 كيلومتر فراهم بود .

ارتفاع امواج  تسونامي  در مبدا و دور از ساحل  كمتر  از يك متر است .به طوري  كه توسط  كشتي ها  احساس نمي شود. همين امواج كم ارتفاع حامل انرژي زيادي هستند.تنها كافي است تصور كنيد توده اي از آب به ارتفاع يك متر و در امتداد چندين كيلومتر چه مقدار حجم و چه مقدار وزن دارد ؟ و چه  مقدار انرژي براي حركت آن لازم است. امواج سونامي با دور شدن از مبدا و نزديك شدن به خشكي تقويت مي شوند.سرعت امواج تسونامي گاهي به 800 – 700 كيلومتر در ساعت ميرسد و دامنه آن از مبدا به ارتفاع 1 - 3  متر تا 42 متر در ساحل ارتقا  پيدا مي كند. مثلا امواج تسونامي 1958 آلاسكا  پس از 4 ساعت 3600 كيلومتر را پيموده و به هاوايي رسيدند. قبل از زلزله اخير،بستر اقيانوس آرام كه منجر به تسونامي در سوماترا و بيش از 10 كشور شرق آسيا گرديد.در سال 1958در آلاسكا زلزله اي با قدرت 8/9 ريشتر و تسونامي ديگر در اثر آتشفشان در27 آگوست1883 در كراكاتوا اتفاق افتاد.شدت اين انفجار به حدي بود كه اين جزيره  را براي  هميشه نابود كرد  به نحوي كه مي شود  گفت چنين عارضه اي  اصلا بر روي زمين وجود نداشته است. ارتفاع موج اين تسونامي به 42 متر رسيد، 255 روستا را از بين برد و 36000 نفر قرباني گرفت .

كمربند زلزله در اعماق سنگ بستر درياجه هاو توده هاي آب رخ مي دهد و پديده اي مشابه به نام سيج seiche را به وجود مي آورد در زلزله 1775 ليبون نمونه اي از سيج بروز كرد  و امواج  درياچه ها  و تسونامي درياچه اي  تا 15 متر گزارش شده  است. همزمان با زلزله و آتشفشان در ليبون 60000 نفر كشته شدند .

در حال حاضر  يك  سيستم  هشدار دهنده  تسونامي به  مشاركت كشورهاي ژاپن ، روسيه و ايالات متحده  آمريكا در اقيانوس آرام مستقر و فعال است.آمريكا در هونولولو يك مركز هشدار دهنده  تسونامي دارد كه داراي 18 ايستگاه است كه در سطح اقيانوس آرام پراكنده اند. هر ايستگاه  بلافاصله بعد از ثبت  امواج زلزله هشدارهاي لازم  را به اطلاع ساكنان منطقه و كشور هاي حاشيه اقيانوس مي رساند. متاسفانه عليرغم هشدارهاي داده شده عده اي از روي كنجكاوي يا فريبندگي بعضي پديده هاي طبيعي جان خود را از دست مي دهند. مثلا با خبر احتمالي  تسونامي در سال 1964 سان فرانسيسكو ، ابتدا  امواجي به ارتفاع 2  متر از دريا  بالا آمد و خساراتي را به بار آورد. مردم براي تماشا و برآورد خسارات به محل آمدند كه ناگهان امواجي به ارتفاع 4 متر بر سر آنها فرو آمد و آنها را به دريا برد و  تعدادي را كشت. مكانيسم  وقوع  تسونامي  بدين گونه  است  كه در اثر خلا حاصل از زلزله  در بستر دريا  پديده فرو نشست  ( جزر ) بيش از حد انتظار اتفاق مي افتد و جزر كاذب رخ مي دهد . به نحوي كه  بخش وسيعي از ساحل دريا از آب خالي مي ماند، به طوري كه گردشگران و تماشاگران زيادي تا مسافت زيادي از دريا را كه خالي از آب شده پيش ميروند .در همين لحظات است كه امواج سهمگين تسونامي بر سر آن ها فرود مي آيد  ابتدا تا صدها متر در خشكي پيش مي روندو پس از عبور از درختان و ساختمان هاي مرتفع و لق كردن ناپايداري كردن آن ها به هنگام برگشت همه اشيا را به دريا هديه مي كند .